Allah Üzerine (Yunan Harfli Türkçe, 1870)

Allah Üzerine (Yunan Harfli Türkçe, 1870)

Bu metin, 19. yüzyıl Osmanlı dünyasında kaleme alınmış Yunan harfli Türkçe bir Hristiyan öğretisinin, dil ve düşünce dünyasını bugüne taşıyan küçük ama yoğun bir kesitini sunmaktadır. Hristiyan Talimatı başlığını taşıyan bu eser, yalnızca bir inanç metni değil; aynı zamanda çok dilli, çok katmanlı bir kültürel coğrafyanın izlerini barındıran tarihsel bir belgedir.

“Allah Üzerine” başlıklı bu bölümde metin, soru-cevap formu aracılığıyla Tanrı’nın mahiyeti, ibadetin niteliği ve insanın yaratılış gayesi üzerine temel bir çerçeve çizer. Dikkat çekici olan, bu çerçevenin hem Hristiyan teolojisine hem de Osmanlı Türkçesinin ifade dünyasına aynı anda yaslanmasıdır. “Ruh ile ve gerçeklik ile ibadet” vurgusu, metnin içsel samimiyet ve hakikat arayışını merkeze aldığını gösterirken; kullanılan dil, dönemin gündelik Türkçesi ile kutsal metin referanslarını iç içe geçirir.

Bu çeviri yazım, metnin yalnızca anlamını değil, aynı zamanda sesini ve yapısını da görünür kılmayı amaçlamaktadır. Yunan harfleriyle yazılmış Türkçenin sunduğu bu ara form, bugün için yabancı ama bir o kadar tanıdık bir dil katmanı olarak karşımıza çıkar.

Metin, inanç tarihine olduğu kadar, dilin dolaşımına ve kültürel karşılaşmalara da tanıklık eder. Bu yönüyle “Allah Üzerine”, yalnızca bir teolojik anlatı değil; aynı zamanda Osmanlı’nın çoğul dünyasında yankılanan bir sesin bugüne ulaşan izidir.

***

Hristiyan Talimatı, Kısım A. Allah Üzerine.

KISM A:
ALLAH ÜZERİNE 

A. ALLAH NE OLDUĞU, VE BİZE ONA NE MİNVAL ÜZRE İBADET ETMEK GEREK İDİĞİ ÜZERİNE

Sual: Allah ne dir? 

Cevap: "Allah Ruh dur." (Ioan. d. 24.) ve "Onu.... ademlerden hiç biri görmedi, ve görmeye kadir değil dir". a Tim. s. 16.

Sual: Allah'a nasıl ibadet etmeliyiz?

Cevap: "Ruh ile ve gerçeklik ile". Ioan. d. 24.

Sual: Allaha ne kadar, yahot günde kaç defa ibadet etmeliyiz?

Cevap: "Feragat etmeyerek" dua etmeliyiz, (a Thes. e. 17,) lakin hiç değil ise günde iki defa, yani sabah, Psal. e. 3. Mar. a. 35. ve akşam, Dan. s. 10. Psal. ne. 17. Praks. i. 9,30 dua ve ibadet etmeye borçluyuz. 

Sual: Allahın Ruh olduğu hakkında Aziz Kitabın ne buyurduğunu tekrar zikr eyle.

Cevap: "Allah ruh dur; ona secde kılanlar dahi ruh ile ve gerçeklik ile secde kılmak gerek dir". Ioan. d. 24.

Sual: Biz ne husus içün yaratıldık?

Cevap: Rabba ibadet ve kulluk etmek içün; "zira her şey ondan ve onun vasıtası ile, ve onun içün dur; ona ebeden izzet olsun; amin". Rom. ıa. 36. "İmdi gerek yerseniz, ve gerek içerseniz, ve gerek bir şey ederseniz, her şeyi Allahın izzeti içün eyleyin". a Kor. i. 31.

---

Şimdi Allahın ne olduğunu bilirsiniz; yani bilirsiniz ki, bizim etten ve kandan olan cesedimiz var, lakin Allah bizim gibi değil dir. O ruh dur, ve her yerde hazır dır, lakin hiç onu göremeyiz.

Şimdi Allaha nasıl ibadet etmeye gerek olduğunu bilirsiniz; yani "ruh ile" ki bir Ruh gibi, candan ve yürekten ona niyaz edip günahlarınızı ikrar ederek, ve ona hamd u senaler ederek, ve deruni dilden sevip ona kulluk ederek demek dir. Ve "Gerçeklik ile" ki mürayılıksızlığıla, hulus ve saf derunluğula demek dir (a).

--

(a): Kendine oyulmuş put yapmayasın, ne de yokarıda gökde, ya aşağada yerde, ya yerin altındaki sularda olan nesnelerin hiç bir benzeyişini; onlara secde etmeyesin, ve onlara ibadet etmeyesin; zira ben Allahın Rabb benden ikrah edenlere, babalar günahını oğulları üzerine üçüncü ve dördüncü silsileyedek yoklayan yağur Allah ım; ve beni sevenlere ve tenbihlerimi saklayanlara bin silsileyedek ihsan ederim; (b tenbih. Eks. k. 4.) İmdi biz Allahın cinsi olduğumuz takdirde, Allahı altuna ya gümüşe ya taşa, adem sanaatının ve hünerinin oymasına benzer zann etmek gerek değiliz.(Praks. ız. 29.) İmdi Allahı kime benzetirsiniz? ve onu ne misale benzetirsiniz? His. m. 18.

---

A: Allah yalınız kendisine ruh ile ve gerçeklik ile ibadet edenleri sevip kabul eder. İmdi şuna dikkat edin ki Allaha ibadet ettiğinizde, ruh ile ve gerçeklik ile edersiniz.

B: Her bir adem, gerek ihtiyar gerek genç, Allaha hem aşikarede hem gizlice secde kılmalı dır. Aşikarede, kilisede, ve familia içinde. Ve gizlice, hiç değil ise günde iki kerre. Sabah ve ahşam tenha bir yerde, ki orada Allaha maada hiç bir kimse görüp işitemez.(a) Bazıları günde üç defa, yani sabahlayin, öyleğin ve gecede Allaha ibadet ederler; bazıları daha çok defa ibadet ederler. 

--

(a): Odana gir, ve kapunu kapa. Mat. s. 6. 

--

G: Allah bizi kendisi içün yarattı, ki ona ebeden ibadet ve kulluk edelim. İmdi eğer isterseniz ki Allah sizi seve ve size eylik eyleye, eğer isterseniz ki hem bu dünyada hem gelecekde onun kulları olasınız, Allaha "ruh ile ve gerçeklik ile" secde kılın. Ioan. d. 24. "Allaha yaklaşın, ve kendisi de size yaklaşacak dır". Iak. d. 8.